موضوعی که گروه ما را به یاد حدود هشت سال قبل انداخت، زمانی (که احتمالاً هموطنان قدیمی‌تر در پرتغال به خوبی به یاد می‌آورند) و قانون دریافت تابعیت در پرتغال که برای سالها (از سال ۲۰۰۶) شش ساله بود، از اواسط سال ۲۰۱۸  با کاهش یکسال از آن، به پنج سال تغییر کرد (و در همان زمان در این بخش از سایت اطلاع‌رسانی شده بود).

صادقانه باید گفت که مهاجران و سرمایه‌گذاران در پرتغال با یکی از بزرگ‌ترین تحولات حقوقی دهه‌های اخیر روبرو هستند. جدا از دست و پنجه نرم‌کردن با روال کُند اداری، از سفارتخانه‌ها و بعد از آن در امور داخلی پرتغال (خصوصاً طی چند سال اخیر)، حالا این تغییرات مهم هم از این پس باید بسیار مورد توجه متقاضیان جدید قرار بگیرد.

پس از ماه‌ها چالش‌ در مورد ایجاد تغییراتی در قانون اساسی، ابتدا مجلس پرتغال در تاریخ یکم آپریل ۲۰۲۶ تغییرات سخت‌گیرانه‌ای را در قانون تابعیت پرتغال تصویب کرد، سپس رئیس‌جمهور جدید (António José Seguro) در تاریخ سوم می ۲۰۲۶ این قانون را رسماً تایید و امضا کرد و سرانجام نسخه اصلاح‌شده و سخت‌گیرانه‌تر «قانون تابعیت پرتغال» با عنوان رسمی Lei Orgânica n.º 1/2026 امروز دوشنبه هجدهم می ۲۰۲۶ (18/05/2026) در روزنامه رسمی دولت (Diário da República) به چاپ رسید.

این قانون از فردا، سه‌شنبه ۱۹ می ۲۰۲۶ (19/05/2026)، در سراسر خاک پرتغال لازم‌الاجرا خواهد بود و مسیر دریافت گذرنامه پرتغالی را برای مهاجران غیر اتحادیه اروپا (از جمله ایرانیان) به طور کامل دگرگون می‌کند. در ادامه به مهمترین بخش‌های این تغییرات اشاره‌ای خواهیم داشت:

۱. افزایش زمان انتظار برای دریافت تابعیت پرتغال (Naturalization)

مهم‌ترین تغییر این قانون، طولانی‌تر شدن روند دریافت گذرنامه پرتغالی به شرح زیر است:

• اتباع کشورهای ثالث (مانند ایران): زمان لازم برای درخواست شهروندی از طریق اقامت قانونی از ۵ سال به ۱۰ سال افزایش یافت.
• اتباع اتحادیه اروپا و کشورهای پرتغالی‌زبان (CPLP): این مدت زمان به ۷ سال افزایش یافته است.

۲. لغو قانون محاسبه زمان انتظار (ملاک شمارش مدت اقامت توسط AIMA)

قانون تسهیل‌کننده سال ۲۰۲۴ (که زمان طولانی انتظار در صفِ AIMA برای صدور کارت را هم جزو زمان اقامت محاسبه می‌کرد) به طور کامل لغو شد. از فردا، شمارش زمان ۱۰ سال فقط و فقط از تاریخ صدور اولین کارت اقامت رسمی توسط اداره AIMA آغاز می‌شود. یعنی سال‌هایی که متقاضی در صف نوبت‌دهی یا پردازش پرونده معطل شده است، دیگر برای دریافت تابعیت شمارش نخواهد شد.

۳. وضعیت پرونده‌های فعلی و عطف به‌ماسبق شدن (Retroatividade)

یکی از چالش‌های این قانون، عدم پیش‌بینی یک دوره انتقالی عمومی برای افراد مقیم فعلی است. با این حال، مرزبندی حقوقی پرونده‌ها به این صورت خواهد بود:

• پرونده‌های ثبت‌شده قبلی: تمام کسانی که درخواست شهروندی خود را پیش از ۱۹ می ۲۰۲۶ رسماً در سیستم ثبت و ارسال کرده باشند، پرونده آنها طبق همان قانون قدیمی ۵ ساله بررسی می‌شود.
• افراد مقیم بدون درخواست ثبت‌شده: افرادی که هم‌اکنون در پرتغال زندگی می‌کنند اما هنوز واجد شرایط ثبت درخواست شهروندی نبوده‌اند، از فردا مشمول شرایط جدید (۱۰ سال) خواهند شد.

۴. شروط جدید: آزمون فرهنگی و سخت‌گیری بیشتر در سوابق کیفری

علاوه بر شرط تسلط به زبان پرتغالی در سطح A2، دو معیار جدید دیگر به روند قبلی اضافه شده است:

• آزمون دانش مدنی و تاریخ: متقاضیان باید در آزمون جدیدی جهت اثبات آشنایی با فرهنگ، تاریخ، نمادهای ملی و ساختار سیاسی پرتغال قبول شوند.
• تغییر در ملاک سوابق کیفری (حکم قطعی در برابر تعلیقی): در قانون جدید، شرط کلی عدم محکومیت به جرمی با مجازات قانونی ۳ سال یا بیشتر حفظ شده است؛ اما طبق متن نهایی مصوبه و بیانیه اصلاحی رسمی (Declaração de Retificação n.º 17/2026/1)، شرط جدیدی اضافه شده که بر اساس آن، افرادی که دارای هرگونه حکم زندان قطعی و لازم‌الاجرا (Pena de prisão efetiva) باشند (حتی برای احکام کوتاه‌مدت زیر سه سال) یا مرتکب جرایم خاص علیه امنیت ملی، تروریسم و جرایم خشن شده باشند، به طور مطلق رد صلاحیت می‌شوند.

۵. شرایط متولدین پرتغال

• فرزندان متولد در خاک پرتغال: کودکان متولد شده در پرتغال از والدین خارجی، دیگر به صورت خودکار در بدو تولد تابعیت دریافت نمی‌کنند؛ مگر اینکه در زمان تولد فرزند، حداقل یکی از والدین به مدت حداقل ۵ سال اقامت قانونی (با کارت اقامت) در کشور پرتغال داشته باشد. همچنین از این پس نیاز است که والدین در زمان ثبت تولد نوزاد در اداره ثبت احوال (Registo Civil)، به صورت کتبی و رسمی اعلام کنند که خواهان دریافت تابعیت پرتغالی برای فرزند خود هستند.
• سایر موارد اصلاح شده: مسیر اعطای تابعیت از طریق نوادگان یهودیان سفاردی به طور کامل و قطعی مسدود شد. همچنین نوه و نتیجه‌های شهروندان پرتغالی برای دریافت تابعیت، اکنون ملزم به داشتن ۵ سال اقامت قانونی در خاک این کشور هستند.

 نکته مهم: وضعیت اقامت دائم (PR) همچنان پایدار است!

در انتها یادآور می‌شویم که این تغییرات و سخت‌گیری‌های جدید، تنها بر روی فرآیند دریافت تابعیت (شهروندی) و گذرنامه پرتغالی تأثیرگذارند؛ بنابراین قوانین مربوط به اقامت دائم و تمدید کارت‌های اقامت موقت هیچ‌گونه تغییری نداشته‌اند.

همچنین مهاجران و دارندگان انواع ویزاهای اقامتی (مانند تمکن مالی D7، ویزای دیجیتال نومد D8، ویزای طلایی (گلدن ویزا) و…) همچنان می‌توانند بدون هیچ مشکلی امور تمدید اقامت خود را طبق روال گذشته انجام دهند و پس از ۵ سال، برای دریافت اقامت دائم (Permanent Residency) اقدام نمایند. اقامت دائم به شما اجازه می‌دهد بدون محدودیت و به صورت دائمی در پرتغال زندگی و کار کنید، حتی اگر مجبور باشید برای دریافت گذرنامه تا سال دهم صبر کنید.

جدول مقایسه تغییرات مهم در قانون تابعیت پرتغال ۲۰۲۶ (مختصر و مفید):

تلاش خواهیم کرد تا این مطلب بر اساس تغییرات و توضیحات احتمالی آتی دولت پرتغال در این زمینه همواره به‌روزرسانی شود. آرزوی موفقیت برای تمامی هموطنان داریم.

با توجه به اینکه روند ثبت، بررسی و نتیجه این درخواست معمولاً مدت انتظاری چندین ماهه و به نسبت طولانی دارد و با وجود اصلاحات قانونی که اخیراً کشور پرتغال در زمینه دریافت ملیّت پرتغالی ایجاد کرده است، شمار درخواست ها حتی بیش از قبل هم شده است. تا زمان نگارش این مطلب و بنا به گزارش سایت IRN پرتغال ۱۳۰٫۰۰۰ درخواست ثبت شده جهت دریافت ملیّت پرتغالی تحت عناوین مختلف ثبت شده است و این سایت با گزارش این آمار رسماً دلیل زمان‌بر بودن درخواست های ثبت شده را اعلام کرده است و با این وجود امیدوار است که با قرار دادن امکاناتی بیشتر به صورت آنلاین و همچنین بالابردن سرعت خود بتواند شکایات ثبت شده توسط متقاضیان را به کمترین میزان خود برساند.

تا قبل از ایجاد قابلیت پیگیری روند دریافت ملیّت در سایت IRN، متقاضیان و هموطنانی که درخواست ملیّت پرتغالی را (با تحویل مدارکشان به اداره IRN و دفاتر conservatória) می دادند دیگر امکان رهگیری مراحل انجام فرآیند دریافت ملیّت را به راحتی نداشتند و شاید فقط در مواردی قادر بودند تا با تماس و یا مراجعه حضوری از مراحل این کار تا حدودی مطلع شوند و یا در غیر اینصورت نهایتاً با دریافت یک نامه در آدرس محل سکونت خود متوجه خبری در مورد این فرآیند می شدند. اما خوشبختانه در حال حاضر امکان پیگیری روند درخواست ملیّت پرتغالی از طریق این بخش سایت IRN پرتغال به صورت آنلاین و رایگان فراهم شده است تا متقاضیان و هموطنان عزیز براحتی بتوانند از روند دریافت ملیّت پرتغالی که شامل ۷ مرحله زیر می شود مطلع شوند.

 شرح مراحل روند دریافت ملیّت پرتغالی:

۱. دریافت مدارک و درخواست توسط یکی از شعب conservatória و یا ارسال پستی درخواست؛

۲. ثبت درخواست در سیستم Instituto dos Registos e do Notariado؛

۳. بررسی مدارک تحویل داده شده و استعلام از ادارات مربوطه؛

۴. بررسی الزامات قانونی تمامی مدارک تحویل داده شده؛

۵. تجزیه و تحلیل تمام شرایط قانونی برای اعطای ملیّت؛

۶. تصمیم در مورد اعطای ملیّت یا عدم اعطای ملیّت؛

۷. ثبت شهروند جدید پرتغالی در ثبت احوال پرتغال و یا بایگانی پرونده.

کد رهگیری لازم جهت پیگیری درخواست به صورت یک عدد ۱۲ رقمی (مانند xxxx-xxxx-xxxx) است که در صورتی که اخیراً درخواست خود را ثبت کرده باشید به احتمال زیاد در کنار شماره پرونده این شماره هم تحویل شما شده است و اگر هم در حال حاضر کد رهگیری را ندارید و تنها شماره پرونده خود را دارید می توانید از راه های زیر کد رهگیری خود را بدست آوردید.

۱. با مراجعه حضوری به Conservatória dos Registos Centrais در لیسبون؛

۲. از طریق یک از شعب Conservatória com Balcão da Nacionalidade؛

۳. از طریق تماس تلفنی با شماره 500 950 211 (351+) و به همراه داشتن مشخصات شناسایی فردی + شماره پرونده (número de processo).

 لازم به ذکر است که این سرویس به شما امکان مشاهده جزئیات فرآیند را نمی دهد بلکه این امکان را به شما می دهد که بدانید روند درخواست شما به طور کلی در چه مرحله ای از هفت مرحلۀ ذکر شده است.

 اطلاعات مفید

 شماره مرکز تماس (جهت دریافت código de consulta با تماس تلفنی) : 500 950 211

 سایت اصلی IRN پرتغال : جهت مشاهده اینجا را کلیک کنید.

 پیگیری آنلاین روند ملیّت : جهت مشاهده اینجا را کلیک کنید.

 شماره اختصاصی امور مربوط به cartão de cidadão (کارت شهروندی) : 111 990 210